Wat je ermee wint

Met een handmachine boor je nooit helemaal haaks. Bij een gat van 10 mm door 40 mm eikenhout betekent twee graden afwijking dat de boor er 1,4 mm naast uitkomt – genoeg om een deuvelverbinding te laten klemmen. Een kolomboormachine houdt de spindel in een gietijzeren huis dat niet meegeeft, met een diepteaanslag en een verstelbare tafel. Je legt het werkstuk neer, klemt het vast en trekt de hendel.

Het tweede voordeel is toerentalcontrole. In staal is snelheid je vijand: een 12 mm HSS-boor wil rond 600 tpm draaien, terwijl je accuboormachine in de tweede versnelling naar 1.800 tpm schiet. Op de kolomboor kies je met een snaar of een variator precies wat het materiaal vraagt, en met een constante aanzet krijg je nette krullen in plaats van blauw verkleurde spanen.

Soorten kolomboormachines

Tafelmodel

Kolom van rond 60 mm, hoogte 60 tot 100 cm, gewicht 20 tot 45 kg. Boort tot 13 of 16 mm in staal en heeft meestal 5 tot 12 toerentallen via snaren. Voor de hobbyist en de meubelmaker is dit de standaardkeuze; hij past op een werkbank en kost een fractie van een vloermodel.

Vloermodel

Hoogte 150 tot 180 cm met een lange kolom, waardoor je hoge werkstukken tussen tafel en boorkop kunt zetten. Boort tot 20–25 mm in staal, weegt 60 tot 120 kg. Interessant als je regelmatig lange buizen of hoge frames boort.

Machine met MK-conus

In plaats van een boorhouder op een B16-kegel zit er een morseconus MK2 in de spindel. Daarmee kun je boren met conische schacht direct opnemen, wat stijver is en tot 25 mm en meer gaat. Herkenbaar aan machines met een uitslagpen-gleuf in de spindelhals.

Radiaalkolomboormachine

De kop kan langs een arm naar buiten schuiven en soms kantelen. Handig voor brede platen en schuine gaten, maar de constructie is minder stijf. Voor metaal onder een graad of tien kantelen is dat prima; voor zwaar boorwerk kies je liever een vaste kop.

Specificaties die er echt toe doen

Uitkraging

De afstand van het hart van de boor tot de kolom. Verdubbeld geeft dat de breedte van het materiaal waarin je nog centraal kunt boren. 104 mm uitkraging is gangbaar en genoeg voor planken tot 208 mm. Werk je met platen, kies dan 125 tot 165 mm.

Boordiepte per slag

Meestal 50 tot 85 mm. Wil je een deuvelgat van 60 mm in een tafelpoot, dan is 50 mm slag te weinig en moet je de tafel tussendoor verzetten. Kijk hier goed naar: het is de meest onderschatte spec.

Toerentalbereik

Riemaangedreven machines hebben 5 tot 16 vaste standen, bijvoorbeeld 210 tot 2.220 tpm. Machines met een frequentieregelaar zijn traploos, wat prettig is, maar goedkope varianten verliezen koppel bij lage toeren. Voor hout wil je hoog kunnen (1.500 tpm en meer), voor grote boren in staal laag (onder 400 tpm).

Spindeluitslag en tafelkwaliteit

Uitslag onder 0,05 mm is netjes. Een gietijzeren tafel met T-groeven en spleetopening houdt trillingen eruit en laat je een machineklem vastzetten. Geperst plaatstaal buigt bij het klemmen en maakt de gehele nauwkeurigheid nutteloos.

Motorvermogen

350 tot 550 watt is genoeg voor hout en staal tot 13 mm. Vanaf 750 watt boor je comfortabel 16 tot 20 mm in staal. Let bij goedkope machines op het verschil tussen opgenomen en afgegeven vermogen.

Zo kies je

• Bepaal je grootste werkstuk. Uitkraging en boordiepte per slag zijn de twee maten die je later niet kunt oplossen; motorvermogen wel, met een lager toerental.
• Kies gietijzer boven plaatstaal. Gewicht is bij een kolomboormachine een kwaliteitskenmerk: massa dempt trillingen en houdt de kop stil.
• Neem meteen een machineklem. Een werkstuk in de hand houden bij een 10 mm boor in staal is de klassieke manier om je vingers te breken.
• Controleer of de tafel kantelt en in hoogte verstelbaar is met een tandheugel. Zonder tandheugel til je 8 kg gietijzer met de hand omhoog.
• Kijk naar de boorhouder. B16-kegel met een goede tandkransboorhouder is standaard; een MK2-spindel geeft meer uitbreidingsmogelijkheden.
• Vergeet de verlichting en de veiligheidskap niet. Een goede led boven de boor scheelt meer nauwkeurigheid dan tien extra toerentallen – zie ook werkplaatsverlichting.

Onze aanraders

Beste tafelmodel

Einhell TC-BD 630

630 watt, negen toerentallen en een gietijzeren tafel die kantelt. Voor rond de honderdvijftig euro het meest geboden voor de hobbywerkplaats.

Bekijk op Amazon.nl

Beste voor metaal

Metabo B 710

350 watt met een stijve kop en een nette spindel. Minder vermogen dan de goedkope concurrentie, maar duidelijk minder uitslag – precies wat telt bij metaal.

Bekijk op Amazon.nl

Beste compacte oplossing

Wolfcraft boorstandaard 3406

Geen kolomboormachine, maar een standaard voor een handmachine met 43 mm spanhals. Voor wie af en toe haaks moet boren en geen ruimte of budget heeft voor een echte machine.

Bekijk op Amazon.nl

Veelgemaakte fouten

• Werkstuk niet vastklemmen. Zodra een boor in staal doorbreekt, pakt hij en gaat het werkstuk als een molenwiek rond. Klem altijd, ook bij kleine gaten.
• Te hoog toerental in metaal. Blauwe spanen betekent dat je de snijkant verbrandt. Zet de snaar een stand lager en gebruik snijolie.
• Boren zonder onderlegplaat in hout. Zonder een stuk afvalhout onder je werkstuk scheurt de achterkant uit. Een Forstnerboor uit de gids houtboren geeft daarbij de netste rand.
• Betonboren in de kolomboor spannen. Hardmetalen steenboren zijn niet gemaakt voor gecontroleerde aanzet zonder slag; daarvoor pak je een boorhamer.

Wanneer je géén kolomboormachine moet kopen

Als je vooral in muren en plafonds boort, heb je er niets aan – daar is een klopboormachine of boorhamer voor. Heb je geen vaste werkplek, dan is een machine van 30 kg alleen maar in de weg. En wie één keer per jaar tien deuvelgaten boort, komt met een boormal of een boorstandaard net zo ver voor een tiende van de prijs. Voor het meeste ander werk in huis is een gewone accuboormachine nog steeds de machine die je pakt.

Onderhoud en veiligheid

Houd kolom en tafel roestvrij met een dun laagje zuurvrije olie of was; roest op de kolom laat de tafel klemmen. Span de snaren niet strakker dan nodig, dat sloopt de lagers. Controleer jaarlijks de uitslag met een meetklok. Wat je vóór het inschakelen doet: boorhoudersleutel eruit halen, mouwen opstropen, geen handschoenen dragen (die worden gegrepen) en de veiligheidskap sluiten. Draag een veiligheidsbril; metaalspanen komen met kracht omhoog. Verder onderhoud van je machinepark staat in gereedschap onderhouden.

Veelgestelde vragen

Welke uitkraging heb ik nodig?

De uitkraging is de afstand van hart boor tot de kolom. Bij 104 mm kun je in het midden van een plank van 208 mm boren. Werk je met bredere platen, kies dan 125 mm of meer, of gebruik een machine met een draaibare kolom zodat je naast de voet kunt boren.

Wat is uitslag en waarom is dat belangrijk?

Uitslag is de zijdelingse afwijking van de spindel bij het draaien, uitgedrukt in honderdsten van een millimeter. Onder 0,05 mm is netjes, boven 0,10 mm ga je het zien in de gatvorm en de standtijd van boren. Meet met een meetklok op een testpen als je een tweedehands machine koopt.

Kan ik met een kolomboormachine in metaal boren?

Daar is hij juist voor gemaakt. Kies een laag toerental: voor een 10 mm HSS-boor in staal ongeveer 700 tpm, voor 20 mm rond 350 tpm. Gebruik snijolie en boor met constante aanzet in plaats van met korte stootjes.

Is een boorstandaard voor een handmachine een alternatief?

Voor incidenteel haaks boren in hout wel, mits je machine een 43 mm spanhals heeft. De speling in zo'n standaard is groter en de aanzet minder gecontroleerd, dus voor metaal en voor nauwkeurig pengatwerk is een echte kolomboormachine merkbaar beter.

Hoe zet ik het toerental goed?

Hoe harder het materiaal en hoe groter de boor, hoe lager het toerental. Hout met een 8 mm boor mag rond 1.500 tpm, staal met dezelfde boor rond 900 tpm en roestvast staal nog lager. Bij riemaangedreven machines verhang je de snaar volgens het schema in het deksel.

Gerelateerde gidsen

• Houtboren kiezenForstner en slangenboor in de kolomboor
• AccuboormachineDe handmachine ernaast
• Boren slijpenBotte boren weer als nieuw
• WerkbankWaar je de machine op zet
• Alle boormachinesOverzicht van alle typen
• Persoonlijke beschermingWat je draagt in de werkplaats

Gereedschapskist.com is deelnemer aan het Amazon-partnerprogramma. Als Amazon-partner verdienen wij aan in aanmerking komende aankopen. Dit kost jou niets extra en beïnvloedt ons advies niet.